1. Görevli Mahkeme
HMK M.2 “Dava konusunun değeri ve miktarına bakılmaksızın, malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.” hükmüne göre muris muvazaası nedeni ile tapu iptal ve tescil davalarında asliye hukuk mahkemeleri görevlidir.
2. Yetkili Mahkeme
Muris muvazaası hukuksal nedeni ile açılacak tapu iptal ve tescil davalarında yetkili mahkeme HMK M.12/1 “Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.” hükmüne göre taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
Dava konusu taşınmazların, ayrı yargı çevrelerinde bulunması halinde davacı HMK M.12/3 “Bu davalar, birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde, diğerleri hakkında da açılabilir.” hükmüne göre davasını taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesinde açabilir.
Tenkis davalarında yetkili mahkeme, HMK M. 11/1-a “(1) Aşağıdaki davalarda, ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir: a) Terekenin paylaşılmasına, yapılan paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine, miras sebebiyle istihkaka ilişkin davalar ile mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalar. b) Terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak tüm davalar.” hükmüne göre murisin son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu yetki kesin yetkidir ve hâkim tarafından resen incelenir.
Muris muvazaasına konu işlem taşınmazın aynından kaynaklı değil ise HMK M.6 “Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.” hükmüne göre yetkili mahkeme dava açıldığı tarihteki davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
3. Taraf Sıfatı (Husumet)
a) Davacı Taraf
Muris muvazaası nedeniyle açılacak davalarda miras hakkı zarar gören her bir mirasçı söz konusu davaları açabilir. Muris muvazaası nedenine dayalı olarak açılacak davalarda saklı paylı mirasçı olma koşulu aranmaz, mirasçı olmak yeterlidir.
b) Davalı Taraf
Muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davalarında davalılar, miras bırakan ve muvazaa anlaşmasının diğer tarafıdır. Tapu iptal ve tescil davaları, dava konusu taşınmazın maliki olan kişiye karşı açılır. Kötü niyetli üçüncü kişiler de davalı olabilir ve onlara karşı muvazaa iddiası da her türlü delille kanıtlanabilir.
4. Dava Süresi
Muris muvazaasına dayalı olarak açılan davalar, herhangi bir hak düşürücü süreye veya zamanaşımı tâbi değildir. Bu tür muvazaalı işlemler yapıldığı andan itibaren geçersiz olduğundan belirli bir sürenin geçmesiyle veya tarafların onayıyla geçerli hale gelmez. Bu durum hakkı zedelenen taraf için oldukça iyi bir durumdur.
5. İspat
Muris muvazaası davalarında, muris muvazaasının kanıtlanması için muvazaa anlaşmasının mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapıldığı kanıtlanmak zorundadır. Muris muvazaasının mirasçılardan mal kaçırma kastı ile yapıldığını davacı ispat etmek zorundadır. Muris muvazaası davalarında mirasçının davayı hangi sıfatla ispat şartı açısından önem arz etmektedir.
Davacı mirasçı, miras bırakanın kendisinden mal kaçırmak amacıyla tapulu taşınmazı muvazaalı olarak devrettiği iddiasıyla dava açmışsa, davasını doğrudan kendi hakkına dayanarak açmış olur ve muvazaa iddiasını her türlü delille ispatlayabilir.
Yargıtay miras bırakanın gerçek iradesinin ne olduğunun tespitini yaparken şu olgulardan yararlanmaktadır;
– Ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimler,
– Olayların olağan akışı,
– Miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı,
– Miras bırakanın bakımını üstlenen kişiye karşı duyduğu minnet duygusu,
– Miras bırakanın çocuğu olmayan ikinci eşi güçlendirme arzusu,
– Bazı mirasçıların taşınmazı aracı malikten devralmaları,
– Miras bırakanın maddi olarak ihtiyacı olmamasına rağmen satış yapması,
– Davalı yanın alış gücünün olup olmadığı,
– Satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark,
– Taraflar ile miras bırakan arasındaki beşeri ilişki vs.
