A. KAVRAM VE TANIMI
Muvazaa tanımı kanunlarımızda yer almamaktadır. Ancak muvazaa uygulamada sıkça karşılaşılan bir konudur. Muris muvazaası kanunlarda yer almaması sebebi ile Yargıtay içtihatları ve doktrinle geliştirilmiştir. Muris muvazaası, Yargıtay Büyük Genel Kurulu’nun 1974 yılında çıkardığı içtihadı birleştirme kararı ile kendisine bir dayanak bulmuştur. Yargıtay Büyük Genel Kurulu’nun çıkarmış olduğu bu içtihat ile yargı kararları arasındaki görüş ayrılıkları son bulmuş ve görüş birliği sağlanmıştır. Muris muvazaasına ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde bu içtihat yol haritası niteliğindedir.
MURİS MUVAZAASININ UNSURLARI
1. Muris Muvazaasında Görünürdeki İşlem
Miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçek iradesine uymayan, hüküm ve sonuç doğurmaması hususunda karşı taraf ile anlaşarak muvazaa anlaşması çerçevesinde yapmış olduğu işleme görünürdeki işlem denir. Muris muvazaasının görünürdeki işlem unsuru, uygulamada satış sözleşmesi veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi olarak karşımıza çıkmaktadır.
2. Muris Muvazaasında Gizli İşlem
Murisin yapmayı amaçladığı ancak üçüncü kişilerden gizlediği işlem muris muvazaasının gizli işlem unsurunu oluşturmaktadır. Muris muvazaasının gizli işlem unsuru, uygulamada bağışlama sözleşmesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada gerçekleşmesi istenen asıl işlem bağışlama sözleşmesidir.
TBK m.228 “(1) Bağışlama sözü vermenin geçerliliği, bu sözleşmenin yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. (2) Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması sözü vermenin geçerliliği, ancak resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır. (3) Şekle uyulmaması sebebiyle geçersiz olan bağışlama sözü verme, bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde, elden bağışlama hükmündedir. Ancak, geçerliliği resmî şekle bağlanmış olan bağışlamalarda bu hüküm uygulanmaz. “ Kanun hükmüne göre tapu tescilinde satış sözleşmesi olarak gösterilen gizli bağış sözleşmesi gerekli şekil şartlarını yerine getirmemiş olduğundan geçersiz sayılacaktır.
3. Muris Muvazaasında Muvazaa Anlaşması
Muris ile karşı tarafın mirasçıları aldatmak amacıyla görünürde yapmış olduğu işlemin hüküm ve sonuç doğurmayacağı, hüküm doğuracak asıl işlemin aralarında yaptıkları gizli işlem olması hususunda anlaşmaları muris muvazaasının muvazaa anlaşması unsurunu oluşturur.
4. Mirasçıları Aldatma Kastı
Muris muvazaasının aldatma kastı unsuru, mirasçıları mirastan mal kaçırmak veya yoksun bırakmak kastı ile aldatma şeklinde olmalıdır. Mirasçılardan mal kaçırma veya yoksun bırakma kastı ile yapılmayan aldatma muris muvazaasının aldatma unsurunu oluşturmaz. Muris muvazaası davalarında aldatma kastının mirastan mal kaçırma veya yoksun bırakma amacı ile yapılması kesin olarak aranmaktadır.
