Sınır Dışı Etme (Deport) Nedir?
Sınır dışı etme (deport) kararını kaldırma, yabancıların bir ülkede yasa dışı olarak bulunması veya oturum iznini kaybetme riskiyle karşı karşıya olmaları durumunda geri gönderilmeleri sürecidir. Bu süreçle ilgili birçok soru ve belirsizlik ortaya çıkabilir. Bu makalede, deport kaldırma hakkında sıkça sorulan sorulara ve bu konudaki cevaplara detaylı bir şekilde yer vereceğiz.
Sınır Dışı (Deport) Edilebilecek Kişiler Kimlerdir?
Deport kaldırma, yasa dışı yollarla bir ülkede bulunan veya oturum iznini kaybeden yabancıların geri gönderilmesini ifade eder. Yabancının kanuna aykırı olarak ülkede bulunuyor olması ve bu durumun tespit edilerek ülkesine gönderilmesi sürecini 6458 sayılıl Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu düzenlenmiştir. Bu kanunun 54. maddesinde, hakkında deport kararı verilebilecek kişilere yer verilmiştir. Aşağıda açıkladığımız durumlarda yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:
– İşlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilen yabancı koşullu salıverilme hakkını kazanınca veya cezasının infazı tamamlanınca sınır dışı edilir.
– Yabancı kişi terör örgütü yöneticisi veya üyesi ya da destekleyicisi ise,
– Yabancı kişi çıkar amaçlı suç örgütü yönetcisi veya üyesi ya da destekleyicisi ise,
– Yabancı Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullanmış ise,
– Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollandan sağlayan yabancılar,
– Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar, yani umuma açık yerde kavga edip huzuru bozanlar, bulaşıcı hastalığı bulunanlar vb
– Vize veya vize muafiyeti süresini on gündün fazla aşan yabancılar veya vizesi iptal edilen yabancılar,
– İkamet izni iptal edilen yabancılar,
– İkamet izni bulunmasına rağmen ikamet izni süresi bitmesinden itibaren kabul edilebilir bir gerekçe olmadan ikamet izni süresini 10 günden fazla ihlal eden yabancılar,
– Yabancı kişinin çalışma izni olmadığının tespit edilmesi halinde,
– Türkiye’ye kanuna uygun giriş yapmayan yabancılar, Türkiye’den kanuna uygun çıkış yapmayan yabancılar,
– Yabancının hakkında Türkiye’ye giriş yasağı varolmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler,
– Yabancının uluslararası koruma başvurusu reddedildiği durumda, uluslararası korumadan yararlanamıyor ise veya uluslararası başvurusu reddedilmiş ise,
– Yabancı uluslararası koruma başvurusunu geri çekmiş ise veya başvurusu geri çekilmiş sayılan ise,
– Yabancının uluslararası koruma statüsü sona ermiş veya iptal edilmiş ve Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar,
– Yabancının ikamet izni uzatma başvurusu reddedilmiş ve on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmamış ise,
– Yabancı, uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirildiyse,
Yabancı hakkında sınır dışı etme (deport) kararı alınır.
Yabancı mülteci durumunda olup iltica başvurusunda bulunmuş olsa dahi eğer terör örgütü yöneticisi veya üyesi ya da destekleyicisi ise, kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturuyor ise, uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili ise, bu yabancı hakkında sınır dışı etme kararı verilir.
Sınır Dışı (Deport) Edilemeyecek Kişiler Kimlerdir?
Sınır dışı edilemeyecek kişiler Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunun 55. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenmiştir. Bu maddeye göre;
– Yabancı kişinin sınır dışı edilerek gönderileceği ülkede ölüm cezasına veya işkenceye ya da insanlık dışı onur kırıcı ceza, muameleye maruz kalma ihtimali ile birlikte bu ihtimali güçlendiren belirtiler var ise; İran’da yargılanacak bir kadın aktör gibi
– Yabancının ciddi sağlık sorunları var ise veya yaşlılıktan dolayı ya da hamilelikten dolayı seyahat etmesi sağlığı için tehlikeli olacak ise,
– Yabancının hayati tehlikesi olan hastalığın tedavi süreci ülkemizde devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkanı bulunmuyor ise,
– Yabancı insan ticareti suçunun mağdurlarından ise,
– Yabancı psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağduru olup tedavisi ülkemizde devam ediyor ise,
Her yabancı için yukarıda saydığımız durumlar ayrı ayrı değerlendirilir. Bu kişilerden belirli adreste ikamet etmeleri istenebilir. Bu kişilerden belirlenen şekil ve sürede bildirimde bulunmaları da istenebilir.
Kanunda belirtilen durumlarda bulunan kişiler hakkında deport kararı verilemeyecektir.
Geçmişte yaşanılan savaş durumunda Suriye vatandaşları, günümüzde yaşanılan Ukrayna vatandaşları hakkında ülkemizde sınır dışı etme kararlarının idare mahkemesi tarafından iptal edilmektadir. Türkiye Cumhuriyetinin tarafı olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gereğince ülke sınırların içerisinde bulunan tüm insanların haklarını koruma yükümlülüğü bulunmaktadır. Aynı şekilde sınır dışı edilerek ülkesine gönderildiği takdirde ölüm tehlikesi bulunan, işkence veya onur kırıcı muamele görecek olan yabancı kişilerin deport edilmesi mümkün değildir. Örneğin Afganistan’a gönderildiği takdirde idam edilecek bir sanatçı deport edilmemelidir.
Yabancı hakkında sınır dışı etme (deport) kararı verildiyse kararın tebliğ tarihinden itibaren 7 (yedi) gün içerisinde yabancı kişinin veya yakınlarının idare mahkemesinde bu karanı iptali davasını açmaları gerekir. Davayı açtıklarına dair mahkemeden alacakları derkenarı kararı veren makama yani il göç idaresine bildirmeleri gerekir.
Geri Gönderme Merkezinde Sağlanması Gereken Olanaklar Nelerdir?
– Geri gönderme merkezinde tutulan yabancı kişilere acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz olarak verilir.
– Geri gönderme merkezinde tutulan yabancının ailesine, yasal temsilcisine, notere, avukata ulaşma ve bunlar ile görüşme yapabilme, telefon hizmetine erişme hakkı vardır.
– Yabancı kişinin vatandaşı olduğu ülkenin konsolosluk görevlileri ile ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği yetkilileri ile görüşme olanağı sunulur.
– Çocukların üstün menfaati gözetilerek aileler farklı yerde barındırılabilinir.
– Çocukların eğitim hayatının aksamaması için Milli Eğitim Bakanlığınca gerekli tedbirler alınır.
Geri gönderme merkezinde alıkonulan yabancı kişiler için en kısa zamanda ve bütçe durumuna göre uçak biletleri alınarak ülkelerine gönderilmektedir. Deport kararı verilerek geri gönderme merkezine götürülen yabancı kişi eğer deport kararına karşı iptal davası açmamış ise; Türkiye’de kalma ihtimali yoktur, ülkesine gönderilecektir.
Yabancı kişi deport kararının iptal edilmesi için yürütmeyi durdurma talepli dava açmış ise; mahkeme talebi değerlendirerek deport kararının yürütülmesini durdurma kararı verebilir. Bu durumda iptal davası sonuçlanıncaya kadar yabancı kişi sınır dışı (deport) edilemez, Türkiye’de kalmaya devam edebilecektir.
